ТИМА ВЕНЬ   (Вениамин Чисталев)

ЛЁК ЭНЬКА     пьеса, 1918

КОМИ  РУС.

В О Р С Ы С Ь Я С:
ДАНЬÖ — олӧма крестьянин
МАВУР — Даньӧлӧн гӧтыр, лёк энька
ИВАН — налӧн пи, салдатын служитӧ
ЛАЗАР — Даньӧлӧн да Мавурлӧн мӧд пи, висьӧ
МАЛАНЬ — Иванлӧн гӧтыр
КАРПÖ — Даньӧлӧн озыр сусед
ЕПРÖМ — сиктса старӧста.

МЕДВОДДЗА ВÖЧÖМ

Крестьянскӧй керка пытшкӧс. Пызан, лабич, джаджъяс. Пельӧсын пач.

МЕДВОДДЗА ПЕТКÖДЧÖМ

Мавур Лазаркӧд.

МАВУР. Пропадитӧй ставныд, лешак чукӧр. Синмӧн ог вермы видзӧдны тіян вылӧ...

Best illustrations: Foto Collection Komi Traditional Lifestyle

ЛАЗАР (паччӧр вывсянь). Дугды, мамӧ, дугды. Видзӧдлы, кутшӧм ывлаас поводдяыс. Колӧкӧ, мыйкӧ лои. Тӧдтӧгыд ӧд лӧсьыд увгыныыд да видчыныыд.

МАВУР. Оз тай пропадит. Вой нин со, а сійӧ век на абу... Йӧз карӧ жӧ ветлісны да кӧн нин воисны. Пӧрысьыс муніс да тшӧтш воши. Корсьысь!

ЛАЗАР. Шонтысьны, кӧнкӧ, кытчӧкӧ пырисны.

МАВУР. Гегдӧмаӧсь пыр. Татшӧм поводдянад не ӧтчыд нин ветлывлӧма. Карын, кӧнкӧ, бовъялӧ, тӧда ӧд. Челядьыс мустӧм аньыдлы веськодь, бӧрдӧны тані. Мый сэсся, велӧдысь некод абу–а. Энлы, волас менам.

ЛАЗАР. Да мый нӧ тэ, мамӧ, Маланьсӧ дугдывтӧг видан? Дась нянь вылын олӧ али мый сійӧ? Куим пыдди ӧд уджалӧ сійӧ, дарӧм нывбаба. Кыскасьӧ, колльысьӧ — некутшӧм уджысь оз йӧрмы. Карад ӧд могӧн жӧ муніс, эз тай весь довъявны. Тэ пинялан немторсьыс.

МАВУР. Тэ нӧ сы дор жӧ, тамыш син. Мамыд тэныд веськодь... Моньыд донаджык лои. (Нерӧ). Уджалӧ пӧ куим пыдди... Ме нӧ ог уджав? Дась нянь вылын ола? Не кӧ ме эськӧ, тшыгла кулінныд нин ставныд да. Лун и вой тойта тіян вӧсна. (Кост). Петала юасьны суседъяслысь, эз–ӧ кодкӧ аддзыв карас бовъялӧмсӧ... Оз тай пропадит–а.

ЛАЗАР. Дугды, мамӧ. Яндысь бур йӧзсьыс: пыр прӧстаысь шуасян Маланьыс вылӧ.

МАВУР. Ланьт, сюра чӧрт. Куйлы паччӧр вылад, сійӧ тӧд. Дорйысь!.. Коньӧр, ен ёрӧм.

ЛАЗАР. Ок, мамӧ, мамӧ, мыйла нӧ тэ менӧ чужтін вӧльнӧй свет вылас? Уджавны вермытӧгыс ӧд со лун–лун тэнсьыд зыньгӧмтӧ лоӧ кывзыны. Сьӧкыд меным овнысӧ, весь Маланьыд вылӧ лёкалан да. Веськыда сёян моньтӧ. Ок, олӧм, олӧм!.. Важӧн нин эськӧ пышйи тіян дорысь, дзоньвидза да ас кока кӧ вӧлі.

МАВУР. Ланьт нин тэ, коктӧм бес.

ЛАЗАР. Ок, ок, ок...

МАВУР (видзӧдӧ ӧшиньӧд). Тонӧ, карсянь бара кодкӧ вӧла локтӧ... Паком ордса, буракӧ... Петала юасьны, кытчӧ пропадитіс моньным. Петкӧдла ме сылы гаж та дыра ветлӧмсьыс. Оз тай кыскыны кытчӧкӧ омӧльясыс. (Петӧ. Öдзӧссӧ пӧдлалӧ крапкӧмӧн.)

МÖД ПЕТКÖДЧÖМ

Лазар ӧтнас.

ЛАЗАР (паччӧр вылысь лэччӧ, видзӧдӧ ӧшиньӧд, сёрнитӧ ӧтнас). Аттӧ поводдя. Дзоньнас путкыльтӧ... Коньӧрӧй Маланьӧй, лоӧ тай ветлыны татшӧм поводдянад... Кынмас ещӧ кытчӧкӧ... Батьӧ паныд петіс, да ылӧ–ӧ нӧ мунан татшӧм поводдянад. Сійӧ кӧть Маланьтӧ жалитыштӧ,— да бур. Мамӧ ыджыда дугдывтӧг пыр ёрччӧ да видчӧ. Мед кӧть нин регыдджык Иваныс салдатсьыс воас, гашкӧ, сы дырйи ланьтыштас мамӧыс. Маланьыслы кокниджык лоӧ. Ок, олӧм, олӧм...

КОЙÖМОД ПЕТКÖДЧÖМ

Лазар Даньӧкӧд.

ДАНЬÖ (пос помас пыркӧдчӧ кылӧ, пыригмозыс шлапкӧдчӧ). Аттӧ поводдя. Кок йылӧ он ӧшйы.

ЛАЗАР. Воис Маланьыд?

ДАНЬÖ. Эз. Абу на.

ЛАЗАР. Öні тай вӧлаяс локтісны, эн юав налысь?

ДАНЬÖ (пӧрччысьӧ, ӧшлӧ кӧлуйсӧ тувйӧ). Юалі. Абу аддзылӧмаӧсь.

ЛАЗАР. Аттӧ, мый нӧ сыкӧд лои?

ДАНЬÖ. Челядьыс нӧ узьӧны нин?

ЛАЗАР. Узьӧны. Пасьӧн шебралі да налы шоныд.

ДАНЬÖ. Вердыштін эн?

ЛАЗАР. Сёйисны.

ДАНЬÖ. Мед инӧ узясны.

ЛАЗАР. Вай ми ужнайтыштам жӧ. Пачын, буракӧ, рок эм.

ДАНЬÖ. Кутшӧм али сёйӧм. Инӧ ог ӧшйы: сьӧлӧмӧй полӧ мыйыськӧ. Шонтысьышта да бара на ветла кытчӧдзкӧ... Верст мӧд–коймӧд.

ЛАЗАР. Маланьыдлы паныд?

ДАНЬÖ. Юася паныд локтысьяслысь: эз–ӧ кодкӧ аддзыв.

ЛАЗАР. Мыйла нӧ, батьӧ, сэтшӧма шогсян? Локтас ӧд.

ДАНЬÖ. Мыйӧн тӧдан. Быдтор вермас туй вылад лоны. Öнӧдз тай эськӧ ен видзліс на да... Код тӧдас водзысь. Талун мыйкӧ вывті жӧ дыр кутіс ветлыны. Бара петала.

ЛАЗАР. Гашкӧ, локтасны да, энлы...

ДАНЬÖ. Медъя эськӧ да. (Видзӧдӧ ӧшиньӧд). Энлы, кодкӧ вӧла локтӧ. Коді бара эм–а?

КАРПÖ (ывласянь чуксасьӧ). Гортынӧсь?

ДАНЬÖ. Кодӧс нӧ ен вайӧдӧ?

КАРПÖ. Лэдз, другӧ, шонтысьны.

ЛАЗАР. Карпӧ, кӧнкӧ?

ДАНЬÖ (ӧдзӧс восьтӧ, юалӧ). Коді нӧ? Абу–ӧ Карпӧ?

КАРПÖ. Ме, ме...

ДАНЬÖ. Лок, лок. Пыр, шонтысь.

НЁЛЬÖД ПЕТКÖДЧÖМ

Даньӧ да Лазар Карпӧкӧд.

КАРПÖ (пырӧ, пернапасасьӧ). Оланныд–выланныд.

ДАНЬÖ. Лок, здорово. Шойччы, шонтысь. Кодарсянь нин?

КАРПÖ. Карсянь.

ДАНЬÖ. Гортлань мӧдӧдчин?

КАРПÖ. Гортлань эськӧ да, сёрми тай.

ДАНЬÖ. Мыйла нӧ сёрмӧдчин?

КАРПÖ. Вӧлӧс дори да мый да.

ДАНЬÖ. Базар вылас вӧлін жӧ?

КАРПÖ. Вӧлі, вӧлі...

ДАНЬÖ. Миянлысь моньнымӧс эн аддзыв?

КАРПÖ. Да эз на ӧмӧй во?

ДАНЬÖ. Э–эз.

КАРПÖ. Ме гортсьыныд нин чайті.

ДАНЬÖ. Сійӧн со и шогсям, эз во да.

КАРПÖ. Луннас ме сійӧс базар вылысь аддзылі. Видзӧда да, ӧтилаын зэв уна чукӧртчӧмаӧсь, шензьӧны мый вылӧ кӧ. Матысми — тіян моньыд бӧрдӧ.

ДАНЬÖ. Бӧрдӧ?

КАРПÖ. Бӧрдӧ. Юасьны куті, мый нӧ, мися, мыйысь тайӧ ичмоньыс бӧрдӧ? Шуӧны: вӧлыс пӧ кулӧма.

ДАНЬÖ. Мый?!

КАРПÖ. Вӧлыс пӧ кулӧма.

ДАНЬÖ. Кулӧма? Гашкӧ, пӧръялісны да?

ЛАЗАР. Енмӧй, Кристосӧй!

КАРПÖ. Кулӧма, кулӧма, другӧ.

ДАНЬÖ. Аттӧ дивӧ, шогыс, шогыс! Вӧвным кулӧма.

КАРПÖ. Мый керан. Кулӧма пӧ тай... Он, буракӧ, ловзьӧд. Жалитӧны сійӧс быдӧн. Öні гортӧ локтігмоз нарошнӧ кежавлі сэтчӧ, мися, тшӧтш пӧпуттьӧ лэччӧда. Дай абу нин, мунӧма кытчӧкӧ. Ме чайті, жаляддза кодкӧ мӧд морт босьтіс сійӧс. А ті со шуанныд, эз пӧ волы гортӧ.

ДАНЬÖ. Аттӧ, мый нӧ тайӧ? Господи, помилуй. Мый та дыра? Кольччӧма кӧ карас–а... Вӧлыд кулӧма. Кыдз сэсся овны кутан?

ЛАЗАР. Кыдзкӧ ӧд бара жӧ: ен да бур йӧз. Эн шогсьы, батьӧ...

ДАНЬÖ. Юрӧй бергӧдчӧ. Ог тӧд, мый и вӧчны.

ЛАЗАР. Ветлыны лоӧ Маланьысла, мый сэсся.

ДАНЬÖ. Мыйӧн нӧ мунан? Вӧлыд абу, а йӧзыд татшӧмнад оз нуны дай.

КАРПÖ. Вӧлыд эськӧ лоӧ да, мунан кӧ. Менсьым босьтлӧй. Либӧ вузала ӧтисӧ. Менам ӧд вӧлыс кык. Аски, колӧкӧ, и вайӧда. Артмӧдчам.

ДАНЬÖ. Он жӧ тӧд, кытчӧ грекыд суас. Пӧрысьыдлы кывсяс да зыкыд сылӧн лоӧ.

КАРПÖ. Кӧн нӧ сійӧ ачыс? Абу ӧмӧй гортаныд?

ЛАЗАР. Кытчӧкӧ тай петіс.

КАРПÖ. Скӧр сійӧ тіян... Телега гӧгыльтӧ тай кодкӧ воӧ вузавлі тіянлы да пыр на сэсянь лӧгалӧ ме вылӧ. Быд паныдасьлігӧн пӧттӧдзыс видас. Ме ӧд выль туйӧ эг и вузав сійӧс, важ пыдди сетлі. Жугаліс пӧ регыдӧн, шуӧ. Быттьӧ ме сыысь мыжа. Ме тай шулі, мися, выльысь колӧ шынаавны. Он кӧ, варгыльтчас. Бур пыдди донтӧм донысь сетлі... Аслым убытка вӧчи. Сылы пыр не чесьт. Быд ногыс кыскалас менӧ.

ВИТÖД ПЕТКÖДЧÖМ

Найӧ жӧ да Мавур.

МАВУР (пырӧ). Тэнӧ, дявӧлӧс, сідзи ӧмӧй на колӧ видны? Вузасьысь! Туйтӧмъяссӧ да жугавлӧмъяссӧ вузавлан. Чайтан, нывбаба да немтор ог гӧгӧрво?

КАРПÖ. Бара на сюри.

ЛАЗАР (шеныштӧ кинас, кайӧ паччӧрӧ). Но и но!

МАВУР. Бара локтін, чӧртӧй. Кульясыс кыскисны. Мошенник чукӧр, шляйтчанныд. Весиг емнаныд мошенничайтанныд, бур йӧзсӧ ылӧдланныд. Вӧлӧстькодьнас ті ставныд ӧткодьӧсь. Мый нӧ ветлан? Мыйӧн нин кӧсъян конйыштны миянӧс? (Наяна). Вӧлӧн–доддьӧн сувтӧма. Быттьӧ шойччан керкаӧ... Мун, кытысь локтін! Тэтӧг шог!..

КАРПÖ. Ме... ме...

МАВУР. Чӧрт, лешак! Пет, шуӧны, керкасьыс.

КАРПÖ. Но и мода бабалӧн. Нинӧмысь тай нӧ кутін увгыны. Энлы, эн вӧтлы пырӧмӧн тшӧтш. Прӧста эг пыр... Пинясьны пыр лӧсьӧдчан. Пыри могӧн. Пӧра воас да муна. Телега гӧгыльысь пинясян. Вузалігас тай кымынысь шулі: важӧсь, мися, колӧ шынаавны...

МАВУР. Эн пӧръясь. Кор шулін? Выльясӧс тай кӧсйылін вайны.

КАРПÖ. Эг нӧ шулы? Кымынысь висьталі: мися, гӧгыльясыс менам важӧсь. Тэ шуин: мед пӧ важӧсь кӧ, шогмасны. Шогмасны кӧ, и видз. Но мед. Сійӧн кӧ эгӧ артмӧй, мӧдторйӧн артмӧдчам: вӧлӧн. Тіянлы ӧні вӧв ковмас. Ме ӧтисӧ вузала. Кык вӧвнас меным нинӧм жӧ вӧчныыс. Донтӧг и вузала. Ньӧбӧй.

МАВУР. Эн весь чиктыв, он ӧні миянӧс ылӧд. Тӧдам, кутшӧм вӧлыд, пеж горшлӧн. Чиган. Мун, колӧкӧ, сюсьджыка син водзысь! А то укватнас ойкӧда...

КАРПÖ. Но и ӧбычай бабалӧн. Шойччыны оз лэдз. Аттьӧ, Мавур, бур кывъясыд вылӧ.

МАВУР. Мун, мун... Весась регыдджык, лешак.

КАРПÖ. Ог ӧд сёй керкатӧ шонтысигкостіыс... Карсянь локта, изӧймиті. Поводдяыс тонӧ кутшӧм: син ни пель. Асывнас мича вӧлі да йӧзыс базар тырыс чукӧртчӧмаӧсь. Быдлаысь локталӧмаӧсь. Моньнытӧ тіянлысь аддзылі и.

МАВУР. Маланьӧс? Оз тай лый сійӧс лешакыс. Йӧзыс кӧн нин воисны, а сійӧ муніс да воши. Гуляйтӧ, кӧнкӧ, карад ӧд гажа...

КАРПÖ. Мыйӧн ещӧ локтан. Татшӧм поводдянад он, буракӧ, котӧрт поднад.

МАВУР. Мый?.. Мый шуан?

КАРПÖ. Вӧвныд кулӧма, сы вӧсна и дыр эз во.

МАВУР. Кулӧма? Кутшӧм вӧв?

КАРПÖ. Тіян. Карконыд. Ачым аддзылі.

МАВУР. Пропадитан чужӧм! Вӧвтӧ виӧма. Кузьыс тай новлӧдлас... Час, волас гортӧ!

ДАНЬÖ. Маланьыд ӧд сэтысь абу мыжа.

МАВУР. Бара моньтӧ доръян, пӧрысь чӧрт. "Абу мыжа!" Коді нӧ мыжа: тэ али ме?

ДАНЬÖ. Ланьт, пӧрысь!

МАВУР. Ачыд пӧрысь, выжыв!

ДАНЬÖ. Дугды сэсся, тырмас. Йӧз дырйиыс дурмин.

КАРПÖ. Мед. Ме ӧд тӧда нин тайӧс.

МАВУР. Тэ, лешак, тшӧтш шыась сэтчӧ.

КАРПÖ. Да, ӧбыча, бабалӧн.

МАВУР. Чӧрт чукӧр. Ловъявылысь кӧсъянныд менӧ гуӧ сюйны, али мый? Иваныд весиг абу... Дорйыны менӧ некодлы. Коньӧрӧй меӧй. Вӧвтӧ виӧмаӧсь, мый сэсся керан? Ойя жӧ да ойя! (Бӧрдӧ лыддьӧдлӧмӧн).

ДАНЬÖ. Мый нӧ сэтшӧма вӧв вӧснаыс шогсян да тӧждысян. Вӧвтӧг огӧ кольӧй. Тэ пач вом дортӧ да шыд гырничтӧ тӧд, а вӧвтӧ лӧсьӧдам.

КАРПÖ. Дерт жӧ, сідзи. Ме аски жӧ, колӧкӧ, вайӧда вӧлӧс гортӧдзныд. Донтӧг вузала.

МАВУР. Бара пӧръявны кӧсъян? Мошенник. Югыд бугыль. Некытчӧ оз инась да миянлы кӧсъян сюйны? Сійӧн и локтӧмыд войнас. Гӧстьӧн, кӧнкӧ, асьтӧ лыддян?

ДАНЬÖ. Ланьт, Мавур. Эз сы вӧсна лок. Пӧпуттьӧ пырӧма, шонтысьны.

МАВУР. Яндысьтӧм син! Буртор ӧд он жӧ кут вӧчны. Ветлӧдлан да пӧръясян сӧмын. Ставныд ті ӧткодьӧсь, лешак чукӧр.

КАРПÖ. Но–но–но, ӧбыча!

МАВУР. Волас, час, талун менам вӧв виысьыс. Синсӧ перъяла.

ДАНЬÖ. Ланьт, шуӧны!

МАВУР. Ачыд ланьт. Лысьтан ещӧ Малань дор сувтны. Карӧ кӧсйӧ вӧлі тшӧтш мунны, юныыс окота да. Кабакъясӧд шӧйтны...

ДАНЬÖ. Дугды нин, пӧрысь йӧйӧй. Йӧзсьыс яндысь.

КАРПÖ. Мед, мед увгас.

МАВУР. Таысь пола? Тайӧ лешаксьыс!

ДАНЬÖ. Ланьт, колӧкӧ–а, бур оз ло.

МАВУР. Косясьны он–ӧ кӧсйы? Збоймин йӧз дырйиыс?

КАРПÖ. Ладнӧ. Пырсьӧма ещӧ татчӧ. Нӧйтіс эськӧ тэнӧ, Даньӧ другӧй. Кыкӧннад огӧ сетчӧй. Кывнад кӧть мый керсьы, а килы вӧля огӧ сетӧй.

МАВУР. Тэныд йӧз семьяӧдз кутшӧм мог?

КАРПÖ. Нинӧм. Кывйыд, тай, мися, лытӧм — быд ногыс бертласьӧ. Ёнджыка сӧр.

МАВУР. Тэ, тэ менсьым пӧрысьсӧ тшӧтш ышӧдан. Зык вылӧ тойлан? Пет, шуӧны, менам керкаысь регыдджык, а то кыкнаннытӧ ӧщӧпекала.

КАРПÖ. Зэв тай тэ косясьысь вӧлӧмыд... Сӧмын киыд дженьыдджык. Да и ме эг косясьны татчӧ пыр, ӧшӧпекавтӧг кыдзкӧ муна. (Кӧсйӧ мунны). Кӧсйи бур вӧчны думӧн, а лёк лои. Энӧ дивитӧй.

ЛАЗАР (паччӧрсянь). Пыравлыв, Карпӧ.

КАРПÖ. Асьныд волывлӧй.

МАВУР. Мун, мун. Туйыс восьса. (Карпӧ петӧ броткигтыр).

КВАЙТÖД ПЕТКÖДЧÖМ

Важъясыс Карпӧтӧг.

МАВУР. Локтӧма, быттьӧ кырныш мерлина вылӧ. Вӧвшойсӧ вӧзйӧ... Бур юӧр вайӧма. Волас талун дыш гуленьыд. Петкӧдла сылы гаж!

ДАНЬÖ. Мый нӧ тэ, бара, йӧй али прӧсуж?

МАВУР. Ланьт. Мути монь дорыд сулалан? Кылан, вӧвтӧ виӧма. Нимкодясь!.. (Кост). Вӧлыд эз ло дай ачыс тшӧтш воши. Довъялӧ, кӧнкӧ, кар кузяыс... Вомсӧ паськӧдӧма да видзӧдӧ гырысь керкаястӧ. Ылӧг. Тэ, пӧрысь выжыв, воча сылы мӧдӧдчылін, корсьны кӧсйин. Мун корсь ассьыд донатортӧ, юась, эз–ӧ кодкӧ аддзыв. Тӧждысян югыд бугыль вӧсна, лун–лун кагаяснас носян. Сійӧ шляйтчӧ, горт йывсьыд оз думыштлы, деньгаыс сьӧрсьыс. Колльысьӧмсьыс да выйсьыд бура уна, кӧнкӧ, босьтіс. Гуляйтны, вӧрсалы, позьӧ. Ок, эськӧ, воас кӧ ӧні, дзик жӧ пыр джодж шӧрӧ ляскӧбта–виа. Мустӧм ань. Ловъя юрӧн мынтӧмтор. (Кост). Часлы, Епрӧм ордӧ петала. Найӧ лэччылісны жӧ карас. Гашкӧ, аддзыліс миянлысь полӧкалӧсӧ...

ДАНЬÖ. Энлы, сулав. Дзикӧдз ӧмӧй йӧймин? Татшӧм поводдя дырйи, тӧдӧмысь, подӧн он пет. Лӧняс да локтас.

МАВУР. Дорйы, дорйы. Ловтӧ моньыд вӧсна пуктан. Синмӧн аддзытӧмторъяс. (Петӧ).

СИЗИМÖД ПЕТКÖДЧÖМ

Даньӧ Лазаркӧд.

ДАНЬÖ. Аттӧ ань! Кыськӧ тай чужлӧма. Таысь сямтӧм оласнога мортыс бара кодкӧ мӧд эм–ӧ абу–а му вылас? Ветлӧдлӧ вӧлӧсьт пасьта, йӧзсӧ шызьӧдӧ... Кытчӧ нин муніс? Олӧм жӧ, зонмӧ, ок–ок–ок. Иван мунӧмсянь Маланьлы бур кыв эз на шулы. Мам, энька... Мужиктӧм мортӧс эськӧ жалитыштны колӧ, овны сьӧлӧм серти. Посни челядькӧд, коньӧр, кольӧма. Жалитӧм пыдди дугдывтӧг видӧ да пеж кывъясӧн нимтӧ.

ЛАЗАР. Жалитас, виччысь! Челядьыс со тшыг нисьӧ пӧт пыр олӧны, а сійӧ шуӧ, ёна пӧ сёянныд, онӧ пӧ пӧтлӧй. Сідзи ӧмӧй позьӧ шуны? Ок, олӧмӧй, олӧмӧй... Дзоньвидза кӧ эськӧ вӧлі, эг жӧ тані ов да.

ДАНЬÖ. Кӧть эськӧ мед Иваныс регыдджык нин воис. Кӧн нин коли срокыс... Нюжӧдчисны, тыдалӧ, сійӧс лэдзӧмӧн. Иванкӧд мунысьясыс важӧн нин воисны–а. Кодкӧлунӧ на куимӧн воисны. Иваныс кӧ воас, гашкӧ, бурмасджык олӧмным, а сытӧг нинӧм оз артмы. (Кодкӧ йиркӧдчӧ). Энлы... Кодкӧ, кылӧ, гольӧдчӧ. (Восьтӧ ӧдзӧссӧ). Коді сэні? (Шы: "Восьты. Ме, айка").

КÖКЪЯМЫСÖД ПЕТКÖДЧÖМ

Важъясыс Маланькӧд.

МАЛАНЬ (пырӧ. Пася, еджыд шалля). Ме эськӧ да...

ДАНЬÖ. Эг и тӧд тэнӧ, Малань, гӧлӧс сертиыд.

ЛАЗАР (нимкодьпырысь). Малань, воин! (Лэччӧ паччӧрсьыс).

ДАНЬÖ. Коньӧрӧй. Öтнад воин? Вӧлыд нӧ кулі?

МАЛАНЬ. Кулі...

ДАНЬÖ. Подӧн локтін? Вермин уйныыс татшӧм поводдянас?

МАЛАНЬ. Подӧн.

ЛАЗАР. Карсяньыс подӧн?

МАЛАНЬ. Карсяньыс.

ЛАЗАР. Татшӧм поводдянас, коньӧрӧй!

МАЛАНЬ. Лёк тай эськӧ, да мый керан. Тӧлыс зэв лэчыд, ёна кынми...

ДАНЬÖ. Пӧрччысь, пӧрччысь ӧдйӧджык. Шонтысь.

МАЛАНЬ. Пӧрччысьныыс весиг ог вермы, сэтшӧма кынмыссьӧма.

ЛАЗАР. Энлы, Малань, ме отсышта тэныд.

МАЛАНЬ. Оз ков... Ачым.

ДАНЬÖ. Пӧрччӧд, пӧрччӧд.

МАЛАНЬ. Ог на пӧрччысь. Тадзи шонтысьышта да ветлыны на колӧ пос дорӧдз. Воштыси ӧд ме. Корсьны колӧ ветлыны. Деньгаӧй чышъян пиӧ вӧі кӧрталӧма да питшӧгысь усьӧма. Эшті жӧ ме корсьны лым письыд да эз ӧд сюр. Шонтысьышта да бӧр ветла.

ДАНЬÖ. Деньгатӧ воштін? Уна–ӧ нӧ вӧлі?

МАЛАНЬ. Уна. Колльысьӧмсьыд и выйсьыд ставнас питшӧгысь усьӧма. Ойя жӧ да ойя. (Бӧрдӧ).

ДАНЬÖ. Но, ладнӧ, эн шогсьы, Малань. Уналӧн ӧд вошлӧ. Мый керан, эн ӧд нарошнӧ шыбит. Пӧрччысь, пӧрччысь, шонтысь. Сюрӧ деньгаыд. Ме тшӧтш ветла корсьныыс. Пос дорӧ, шуан, уськӧдін?

МАЛАНЬ. Сэтчӧ. (Бӧрдӧ).

ДАНЬÖ. Эн бӧрд, сюрӧ.

МАЛАНЬ. Ог тӧд... Öнӧдз ӧд, кӧнкӧ, тырис нин лымнас.

ДАНЬÖ. Эн бӧрд, корсям. Аски асыв ветлам. Ми Лазаркӧд ветлам.

ЛАЗАР. Ветлам, эн бӧрд, Малань, сюрӧ деньгаыд. Эн шогсьы.

МАЛАНЬ. Ок, ёна жӧ ме мудзи. (Пуксьӧ). Эбӧсӧй ньӧти абу. Локта и думайта: челядьӧй, мися, пӧтӧсь абу–а?

ЛАЗАР. Эн шогсьы на вӧсна: ме верді найӧс.

МАЛАНЬ. Узьӧны нин?

ЛАЗАР. Узьӧны. Гӧбӧч вылӧ водтӧді...

МАЛАНЬ. Коньӧръяс. Виччысисны, кӧнкӧ, менӧ?

ЛАЗАР. Ыджыдджыкыс пыр казьтыліс...

МАЛАНЬ. Бӧрдісны?

ЛАЗАР. Эз ёна... Неунатӧ, дерт, вӧлі.

МАЛАНЬ. Энька нӧ узьӧ нин?

ДАНЬÖ. Оз на. Кытчӧкӧ тай петіс...

МАЛАНЬ. Кывлід нин, мый ыджда пакӧсьт менам лои? (Бӧрдӧ). Кулі, вӧвным ӧд кулі. Мунігӧн нин мыйкӧ вӧлі жугыль: мунас–мунас дай сувтас. Карӧдзыс муртса и воим...

ДАНЬÖ. Аттӧ жӧ дивӧ. Став неминучаыс ӧтпырйӧ тэ вылӧ.

МАЛАНЬ. Йӧзыс чукӧрмис менам додь гӧгӧр... Ставныс видзӧдӧны. Ме бӧрда сэні: мый, мися, гортсаыдлы висьтала, сёяс менӧ энькаӧй... Сэтчӧ жӧ ӧд и деньгаыд воши. Ойя жӧ да ойя!..

ДАНЬÖ. Пальӧдчы, Малань, эн бӧрд. Сюрӧ, сюрӧ деньгаыд.

МАЛАНЬ. Эшті жӧ ме талун бӧрдны... Кытчӧ меным воштысьны? Дыр жуйялі. Гортӧ эг пыр, энькаысь пола да. Гашкӧ, эськӧ эг и пыр, да челядьӧй жальӧсь лоины. Пышйыны вӧлі кӧсъя кытчӧкӧ... Ёна жӧ ме шудтӧм, коньӧрушкаӧй: шог вылӧ шог... Мужикӧй салдатын, кык посни челядь. Уджала мый вермӧмысь. Некутшӧм уджысь ог дӧзмы, ог кӧдзӧдчы, а ачымӧс пыр видӧны да вӧйпӧны. Сэтчӧ жӧ вӧлыд кулі, быттьӧ вии ме сійӧс. Мый бара ме кута керны–а?! (Бӧрдӧ).

ДАНЬÖ. Но, тырмас сэсся. Эн вывтісӧ вийсьы да шогсьы. Мый нӧ керан, сідзи нин, тыдалӧ, вӧлӧм колӧ. Дзоньвидза кӧ ставыс на бур лоӧ. Вӧвтӧ ӧд кыдзкӧ лӧсьӧдам на жӧ. Иваныд медтыкӧ воас–а. Асьтӧ сійӧ доръяс и.

МАЛАНЬ. Олӧм жӧ лои менам. Верӧс сайӧ мунӧмсянь долыдлун эг на аддзыв... Бӧрдышті жӧ нин ме ас нэмӧн. (Кост). Кӧсйи нин эськӧ карас кольччыны да... Челядьӧй жальӧсь. Пукала ме кулӧм вӧв дорын да шогся. Миянладорса ставныс нин мунісны. Коркӧ сэсся вузалі выйӧс да мӧдӧдчи гортлань. Водзӧ мунӧмӧй зэв омӧля содӧ. Кымыныськӧ усьлі жӧ. (Бӧрдӧ).

ДАНЬÖ (аслыс). Оз ков Карпӧлӧн вӧлыс. Иван локтас да бурджыкӧс ньӧбам.

МАЛАНЬ. Сьӧкыд жӧ мужиктӧг овны...

ЛАЗАР. Регыд локтас Иваныд. Эн бӧрд, эн шогсьы, Малань.

ДАНЬÖ. Локтас, дерт. Шонтысигмозыд вай мыйкӧ сёйышт. (Мунӧ пач дорӧ). Пачас мыйкӧ эм абу, Лазар?

ЛАЗАР. Эм. Рокыд кольыштіс.

ДАНЬÖ. Шаньга на кӧнкӧ вӧлі и.

ЛАЗАР. Эм, эм. Сэн, залавкаын.

ДАНЬÖ. Вай пызан вылас. (Лазар вайӧ).

МАЛАНЬ. Оз ков. Немтор оз ков. Сьӧлӧмӧй веськыда нюкыртӧ.

ДАНЬÖ. Кыдзи нӧ сёйтӧгыс? Колӧкӧ, лунтыр на эн сёйлы. (Вайӧ рок тасьті).

МАЛАНЬ. Эг эськӧ нинӧм сёйлы да. Оз и ков. Нинӧм меным ӧні оз ков. Шогнас пӧт. Шогысла юрӧй бергӧдчӧ. Кынми, мудзи зэв ёна...

ЛАЗАР. Чай эськӧ тэныд. Гашкӧ, юыштан?

МАЛАНЬ. Ог. Пӧрччыся да паччӧрӧ сутш кежлӧ кайла, челядь дорӧ. Шонтысьышта тшӧтш неуна. Ёна жӧ мудзсьӧма. Кокъясӧс быттьӧ пуртӧн вундалӧны. Мед нин эськӧ ставыс, да деньгаӧс вошті.

ДАНЬÖ. Эн шогсьы, мися, сы вӧсна. Сюрӧ...

МАЛАНЬ. Ёна жӧ энькаыд видчас бура. Кыдзи ме сылы петкӧдча?

ДАНЬÖ. Оз вид. Лок сёйышт войдӧр. (Малань пуксьӧ пызан помӧ). Ми Лазаркӧд доръям тэнӧ, огӧ лэдзӧй видныыс ёна. Куимнад ӧд венам жӧ.

Пырӧ Мавур.

ОКМЫСÖД ПЕТКÖДЧÖМ

Важъясыс да Мавур. Сійӧ пырӧмӧн тшӧтш уськӧдчӧ пукалысьяс вылӧ, торйӧн нин Малань вылӧ.

МАВУР. Öттӧ, зонмӧ, пуксьӧмаӧсь куим друг! (Маланьлы). Воин? Кӧн нӧ вӧлыд? Виин?

ДАНЬÖ. Мавур, энлы сідз. Сулав. Тӧлкӧн колӧ.

МАВУР. Бара, лешакӧс, дорйыны лӧсьӧдчан? Сёян–юан ваялӧмаӧсь... Ляскӧбтыны эськӧ рок кашникнас чужӧм–рожааныд...

ДАНЬÖ. Ланьт, Мавур.

ЛАЗАР. Енмӧй–Кристосӧй! Бара воис... (Мунӧ кӧтшасас).

МАВУР. Пачтіыд и быдсӧн нин корсьысьӧмаӧсь. Оз бара тшыгйӧдны вӧв виысьӧс. Шляйтчин? Сьӧлӧмыд бурмис?

ДАНЬÖ. Ланьтан он нӧ тэ? (Пызанӧ кучкӧ кулакнас).

МАВУР. Повзьӧдін! Лешак чужӧм, лысьтан ещӧ ме вылӧ горзыны да кулакнад зымӧдны! Босьта да став тоштӧ нетшка.

ДАНЬÖ. Мавур, эн грекӧ вӧйт. Ог лэдз Маланьӧс лёк ногӧн видны.

МАВУР. Öтвылысь ті?

ДАНЬÖ. Пернатӧм али мый нӧ тэ? Видзӧдлы моньыд вылӧ, кутшӧм коньӧр пукалӧ. Подӧн локтӧма карсяньыс. Жалитны колӧ мортсӧ, а оз сакны понйӧс моз.

МАВУР. Тэ жалит, выжыв дзурля. Вӧвтӧ ньӧбны деньгаыд уна? (Маланьлы.) Кӧні деньгаыд? Вай татчӧ. Измин места вылад. Кӧні, мися, выйсьыд деньгаыс? Кылан?

МАЛАНЬ. Абу...

МАВУР. Абу–у?! Эн ӧмӧй выйтӧ вузав?

МАЛАНЬ. Вузалі эськӧ да...

МАВУР. Вузалін кӧ, и вай.

МАЛАНЬ. Кутшӧм деньга?.. О, господьӧй...

МАВУР. Ещӧ ӧтчыд юала, кӧні деньгаыд?

МАЛАНЬ. Вошті...

МАВУР. Воштін?

ДАНЬÖ. Локтігас уськӧдӧма. Пос дорӧ. Чышъяннас питшӧгсьыс уськӧдӧма. Корсям. Сюрӧ...

МАВУР. Эн пӧръясь. Некытчӧ эн вошты. Пӧрйӧдлан миянӧс. Дзебин кытчӧкӧ. Вай!

ДАНЬÖ. Воштӧма да кысь сетас. Ветлам корсьны...

МАВУР. Сёйис ад горшыд миянӧс. Вӧвтӧ виис дай деньгатӧ воштіс.

ДАНЬÖ. Энлы, ланьтлыв, пӧрысь.

МАВУР. Ланьт, выжыв. Куштыны кутіс миянӧс сюра пежыд. А тэ доръян.

ДАНЬÖ. Быдӧнкӧд ӧд воштысьӧмыд вермас лоны. Дыр–ӧ нӧ уськӧдныыд!..

МАВУР. Ветлӧдлін? Шляйтчин? Виччысьӧй, сюрас. Кодлыкӧ, дерт, сюрас...

ДАНЬÖ. Лазар, кӧн нӧ пӧнарыд? Ветла корсьны. Öні некод на эз вӧв сэні.

МАЛАНЬ. Энлы, айка, ме ачым ветла...

ДАНЬÖ. Кытчӧ татшӧмнас мунан? Ов гортын, шонтысь.

МАЛАНЬ. Ветла ачым. Ог кольччы.

ЛАЗАР. Батьӧ, ме тшӧтш ветла.

МАВУР. Тэ, дерт нин, коктӧм чӧрт, тшӧтш кыссян сэтчӧ.

ЛАЗАР. Колльӧда кӧть либӧ.

МАВУР. Гегдан. Паччӧртӧ поньтав, сэн тэнад местаыс...

ДАНЬÖ. Öтнам ветла. Олӧй гортын.

МАВУР. Кытчӧ мӧдан? Кузьяс дорас?

ДАНЬÖ. Ачым тӧда, кытчӧ муна. Тэ ланьт. Малань, мун шонтысь. Кай паччӧрӧ.

МАВУР. Тэ мунан? Ачыс корсяс.

ДАНЬÖ. Ме тай мӧда–а. Тэ вылӧ ог на кутӧй видзӧдны.

МАВУР. Чӧрт! Ёрӧм кучик! Нарошнӧ кӧ менӧ скӧрмӧдан–а? Мый вылӧ трасичаӧс видзам? Ачыс корсяс. (Маланьлы). Мый сэтчӧ сувтін, сюра дявӧл? Мун корсь деньгатӧ. Мун! (Тойлалӧ ӧдзӧс сайӧ). Эн лысьт локны деньгатӧгыд. Керка помӧ ог лэдз.

ДАСÖД ПЕТКÖДЧÖМ

Важъясыс Маланьтӧг.

МАВУР (Даньӧӧс оз лэдз петны). Тэнӧ ме ог лэдз. Эн лысьт петны...

ДАНЬÖ. Лэдз, йӧй.

МАВУР. Ог. Ачыс корсяс. Мед пропадитас. Кузьясыс мед нуасны. Мынлам кӧть недыр кежлӧ. (Тойыштӧ Даньӧӧс). Он лысьт мунны. Чужӧмтӧ парсала.

ДАНЬÖ. Казьтыштла на ме коркӧ тайӧ лунсӧ. Мыйкӧ кӧ лоӧ, бурӧс эн виччысь месянь...

МАВУР. Эн повзьӧдлы, ог пов. Вот эськӧ тэнӧ асьтӧ вӧтлыны. Вӧвтӧ виис, деньгатӧ воштіс, а тэныд ставыс веськодь. Лысьтан ещӧ дорйыны сійӧс. Сійӧ быттьӧ бур гӧсьтя — пуксьӧдӧмаӧсь пызан сайӧ, вердӧны ая–пиа. Сылы быттьӧ пуӧма да пӧжалӧма...

ДАНЬÖ. Ок тэ, ёма.

МАВУР. Мый?

ДАНЬÖ. Ёма, мися...

МАВУР. Ме ёма?!

ДАНЬÖ. Тьфу... Тэысь коркӧ мынлан он–а?

МАВУР. Меысь кӧсъян мынтӧдчыны? Босьта да став тоштӧ нетшка.

ДАНЬÖ. Он тай лысьт.

МАВУР. Сюра лешак! На жӧ тэныд, син водз пемдӧдысьлы. (Босьтӧ пызан вывсьыс гырничсӧ да зурӧдӧ сійӧн Даньӧӧс). На, на тэныд. (Гырничыс усьӧ да пасьмунӧ. Кылӧ гольӧдчӧм).

ЛАЗАР. Дугдӧй, кодкӧ, кылӧ, локтӧ.

ДАНЬÖ. Дугды, йӧй. Гольӧдчӧны со. (Восьтӧ ӧдзӧссӧ). Код сэні?

Посводзсянь шыасьӧ тӧдтӧм гӧлӧс: "Гортынӧсь? Онӧ на узьӧй?

ДАНЬÖ. Пыр, коді сэн.

ГÖЛÖС. Тайӧ ме, старӧста.

ДАНЬÖ. Епрӧм? Эг нин и тӧд гӧлӧс сертиыд. Лок пыр.

МАВУР. Чӧртъясыс новлӧдлӧны войнас. Оз пукавсьы гортаныс. Кыскасьӧны керкаысь керкаӧ.

ДАС ÖТИÖД ПЕТКÖДЧÖМ

Пырӧны Епрӧм да Иван.

ЕПРÖМ. Муртса и ӧдзӧс вугйыд сюри. Гӧстьӧс тіянлы вайӧда.

ДАНЬÖ. Гӧстьӧс?

ЕПРÖМ. Со тай, видзӧдлы...

ИВАН. Олан–вылан, батьӧ!

ДАНЬÖ (нимкодя). Иван!

МАВУР. Сьӧлӧмшӧрӧй менам. (Уськӧдчӧ сьылі вылас, окалӧ).

ИВАН. Мамӧй...

ДАНЬÖ. Воин? Мыйкӧ тай зэв дыр эз лэдзны.

ИВАН. Нюжӧдіны тай неуна. Кутшӧма нин ті оланныд тані? Дзоньвидзаӧсь–ӧ? Маланьыс нӧ кӧні татшӧм сёрнас?

ДАНЬÖ. Маланьыд?.. Кытчӧкӧ петіс ӧні.

ИВАН. А челядьыс?

ДАНЬÖ. Дзоньвидзаӧсь. Узьӧны ӧні.

ИВАН. А Лазарыс кӧні?

ЛАЗАР. Ме тані.

ИВАН. Паччӧрын? Пыр на висьӧдчан? Олан–вылан, вокӧ.

Лазар лэччӧ паччӧрысь, здоровайтчӧны вокыскӧд. Сэсся Иван кайӧ паччӧрӧ челядь дорас.

ЕПРÖМ. Тэ нӧ, Мавур, талун пыралін миянӧ?

МАВУР. Пыралі. Малань йылысь юасьны. Öні эськӧ гортын нин да. Вӧвнымӧс ӧд виӧма...

ЕПРÖМ. Эз жӧ ви. Кутшӧмкӧ висьӧм, кӧнкӧ, топӧдіс. Овлывлӧ ӧд сэтшӧм неминучаыд... Но мед, эн шогсьы. Сыысь бур вӧв лӧсьӧданныд дай эм нин сійӧ... Кутшӧмкӧ бур морт аддзӧма Маланьыдлысь бӧрдӧмсӧ да козьналӧма–жертвуйтӧма зэв бур вӧв. Вӧлысла ветлігкості Маланьыд удитӧма нин мунны. Ми сыкӧд вель дыр Маланьтӧ корсим да сідзи и эз сюр...
Мортыд меным сетіс вӧвсӧ. Доддяв пӧ, нуӧд гортӧдзыс. Ме сідзи и вӧчи. Туй вылас и суи Ивантӧ — колӧ жӧ сідзи лоны: то ӧтторйӧ лёк да неминуча, а то мӧдарӧ — ставыс шань да бур артмӧ... Со и локтім Иваныдкӧд асланыд вӧлӧн–доддьӧн.

МАВУР. Зэв ыджыд аттьӧ бур мортыслы. И тэныд миян вӧсна тӧждысьӧмсьыд кузь нэм да бур шуд... Маланьыд подӧн локтӧма да туй вылас деньгасӧ чышъян тубырӧн уськӧдӧма. Кытчӧкӧ тасянь матӧ, буракӧ. Öні корсьны муніс...

ЕПРÖМ. Деньгасӧ воштӧма? Миянлы сюри, чышъян пиын. Сылӧн, сідзкӧ, и эм. Со сійӧ, эгӧ на весиг разьлӧй. (Сетӧ Мавурлы чышъяннас).

МАВУР. Миян чышъяныс. Маланьыдлӧн.

ДАНЬÖ. Ме тай шулі, мися, оз вош, сюрӧ...

ИВАН (лэччӧ паччӧрсьыс). Кӧн нӧ Маланьыс? Мый та дыра оз лок?

ДАНЬÖ. Деньгасӧ корсьны муніс да мыйкӧ тай дыр оз во.

ЛАЗАР. Ме пырысь–пыр котӧртла паныд...

ДАНЬÖ. Öдйӧджык ветлы. Сӧмын пӧнартӧ босьт, пемыд.

ЛАЗАР. Ладнӧ. (Петӧ).

ИВАН. А ті кутшӧма сэсся оланныд?

ДАНЬÖ. Олам эськӧ да бабаяс мыйкӧ оз лӧсявны. Но да ӧні воин ачыд да лӧсьӧдан–артмӧдан ставсӧ...

ЛАЗАР (кашкигтырйи пырӧ пӧнара, повзьӧм чужӧма, горӧдӧ лёк гӧлӧсӧн). Ой–ой–ой! Маланьыд, Маланьын эстӧні... Посводз пельӧсас... ӧшалӧ... Ой–ой–ой...

ИВАН (зэв ёна повзьӧ). Малань джагӧдчӧма? (Котӧрӧн петӧ посводзӧ. Сы бӧрся петӧны ставныс, Мавурысь кындзи).

Недыр мысти пырӧны Иван, Епрӧм, Даньӧ. Пыртӧны Маланьӧс.

ИВАН (уськӧдчӧ, кутӧ Маланьӧс, окалӧ). Сьӧлӧмшӧрӧй менам... Аканьӧй... Абу тай виччысьӧмыд (бӧрддзӧ, бӧрдӧны и мукӧдыс).

ПОМ