Иван Сажин

САЖИН Иван Иванович (Ичӧт Иван) (03.01.1904 – 1962) – коми поэт, писатель, педагог. Родился в Коми селе Чухлом Усть–Сысольского уезда. Учился в Чухломской начальной школе, затем в Усть–Сысольской учительской семинарии. После службы в армии в 1925–1927 поступил в Коммунистическую академию им. Крупской Н.К., начал печататься в газетах и журналах. После окончания академии Иван Сажин был журналистом, директором средней школы и индустриального техникума. Последние годы лечился, работал директором музея в Евпатории.

Талант Ивана Сажина проявился в небольших юмористических, насыщенных трогательным лиризмом, рассказах из быта коми деревни. Автор первой на коми языке повести "Ён тыш" (Великая борьба) о судьбах коми крестьян в годы Гражданской войны.

Талант юмориста, хорошее знание жизни коми крестьян, яркий и образный коми язык в произведениях Ивана Сажина отметил Виктор Савин в 1930 в статье "Гижӧд сям Ичӧт Иванлӧн" (Писательское мастерство И.Сажина).

С 1933 года о его литературной деятельности ничего не известно.
Библиография: Ён тыш, Повесть, Комигиз, 1927;  Стихотворения и рассказы, журн."Ордым" за 1926, 1927, 1928, 1929;   Сатира, сборник, Комигиз, 1933;   Сажин И. Сё сикас. Висьтъяс.– Сыктывкар, Коми книжнӧй изд–во, 1981;   Ытва дырьи: Коми висьт 20–30–ӧд воясӧ. (в сборнике)– Сыктывкар, Коми книжнӧй изд–во, 1987.

Ичӧт Иван (Сажин Иван Иванович) чужліс Сыктывдін районса Чухлӧм вӧлӧсьтын шӧркодя олысь крестьянин семьяын. Краснӧй Армия радъясын служба помалӧм бӧрын 1925–1927 воясӧ велӧдчис Н.Крупская нима Коммунистическӧй академияын, помалӧм бӧрын И.Сажин журналисталіс газетын да радиоын, директораліc шӧр школаын да индустриальнӧй техникумын. Бӧръя воясас уджавліс Крымын Евпатория карын музейса директорӧн.

Йӧзӧдӧма "Ордым" журналлӧн медводдза номерас 1926 вося октябрь тӧлысьын. Висьтыс сетіс юрним И.Сажин сборниклы, коді вӧлі йӧзӧдӧма 1984 воын.

Висьтсӧ гижӧма 1927 воӧ да печатайтӧма "Ордым" журналлӧн 11–ӧд номерын.

Варук талун печканӧн коралӧ, гӧстьясӧс чукӧртӧ. Куим лун чӧж нин лӧсьӧдчӧ, быдлаті пелькӧдӧ, быдсӧн ваа рузумӧн чышкалӧ. Асывнас водз чеччас дай челядьсӧ тшӧтш водз кыпӧдӧ. Тавой эз и прамӧя узьлы, муртса тай регыдик кежлӧ водыштліс, пыр и бӧр чеччис. Анна нывсӧ тшӧтш садьмӧдіс, тшӧтш тшӧктӧ отсасьны. Ичӧт Сашӧс печканаясӧс коравны ыстӧ. Мичаа мыссьӧдіс. Кӧмӧдіс, пасьтӧдіс да и шуӧ:

— Мун да ӧдйӧн ветлы. Ставсӧ корав, мед ставыс печканӧн локтасны. Мам пӧ эськӧн нинӧм абу лосьӧдӧма, да сідз кӧть мед прӧста пукавны воласны. Ӧдя сваттяясад пырав да Сандрасӧ тшӧтш кор. Сэсся Оньӧ Катьӧӧ пырав, Иван Ӧдьӧӧ, Тикӧн Сӧпъяӧ, Епрось тьӧткаад, Микаль Сандраӧ, Пӧлька Марьяӧ, Созон Степаӧ, Ӧреп Домӧӧ, Ӧрин тьӧткаад... Марка дядьясад дай пырав. Ставсӧ корав, мед ставныс локтасны. Кодлӧн печканыс абу — мед кысянсӧ босьтасны... Да ӧдйӧ ветлы.

Сашӧ радпырысь и муніс. Ичӧт мортыд да ёна пасьтасьӧмнад — дзик тупыль кодь кажитчӧ. Быд керкаын Сашӧс сёрнитӧдӧны, малалӧны. Гӧститны корӧмтӧ быдӧн радейтӧны, сы понда ичӧт Сашӧ быдӧнлы муса кажитчӧ: и бобукнад, и сёшайтнад, и сӧкӧлнад, и быд ногыс ещӧ нимтасны.

Сашӧ быд керкаын пырӧм мысьт ӧти пӧлӧс сёрни лэптӧ. Муӧ копыртчас, юрсӧ ӧшас да тэрыба шуалӧ:

— Мамӧ тіянӧс талун печканнад корис... Нинӧм эськӧ абу лӧсьӧдӧма, да мед пӧ тай прӧста пукавны кӧть воласны...

— Но–о, печканӧн! Бур делӧ. Пуксьы нӧ да шойччы...

— Эг на ӧд мудз. Мамӧ ӧдйӧн тшӧктіс ветлыны да ог эшты. Ставныд локтӧ, мамӧ ставнытӧ тшӧктіс корны. Печканыд кӧ абу — кысянтӧ босьтӧ...

Сашӧ ӧдйӧ и котраліс. Быдлаӧ пыраліс. Гортас локтіс да, мамыс выль пӧв на тшӧктӧ ветлыны матігӧгӧрса суседъясӧс коравны.

— Сашӧ, бур ныв, вай Степан Сандрӧ ордад ещӧ ветлы, дай Ярӧ Катяад пырав. Палӧ Натальтӧ тшӧтш чукӧст. Сэсся ещӧ Марья вежаньтӧ дай кор, Пекла тьӧткатӧ, Ичинь Ӧгрӧтӧ, Митрей Ӧгаштӧ, Сандыр Тоньӧтӧ... Но сэсся мукӧд ордас бӧрыннас бара ветлан.

Сашӧ муртса шонтысьыштіс да бара и котӧртіс.

Анна мый вермӧ мамлы отсасьӧ: ватӧ пыртӧ, шомӧс вӧчӧ, сӧчӧн быглялӧ, шаньга разӧдӧ, картупель кульӧ. Ставсӧ колӧ тэрыба вӧчны, мед эськӧ быдлаӧ судзсян, да ӧд мед быдтор вӧлі вӧчӧма бура да мичаа.

Варуклӧн ещӧ быдсяма сикас няньтӧ пӧжалісны! И ид сора тупӧсьтӧ, и шобді сора тупӧсьтӧ, и еджыд кӧрӧвайтӧ, прӧстӧ кӧрӧвайтӧ, и кӧвдумтӧ, и пирӧгтӧ, и рыська шаньгатӧ, и ӧтруба шаньгатӧ, и шыдӧса шаньгатӧ, и картупеля шаньгатӧ, и нӧкъя шаньгатӧ и анькытша пирӧгтӧ, и шыдӧса пирӧгтӧ, уна сикас кӧлач кодьяс, тшап преникъяс, вый сукысь да нӧкйысь гудралӧм ляпаяс да уна сикас сӧчӧнъяс.

Муртса на пӧжассис, бара нин мӧдкны пусьыны лӧсьӧдчыны, дзик пач тырыс чугун да гырнич сюялісны. Унатор на эз тор да орчча керкаса пачӧ петкӧдісны.

Ичӧт Сашлӧн важӧн нин ветлыссис. Гортӧ локтіс да тшӧтш отсасьӧ, чышкӧ да мыськӧ.

Коркӧ лунланьыс пӧжассис–керсис, пелькӧдчысис дай гӧстьяс мӧдісны локтавны, коді печканӧн, коді кысянӧн, быдсон уджӧн локтӧны. Пырасны да ыджыда пернапас чӧвтасны, сэсся быдӧнлы копыртчасны да гӧснеч чургӧдігмозыс варовитны мӧдасны.

— Уф, дзик мудзтӧдз лои локтӧма... Ещӧ кысси...

— Лок но, лок... Нинӧм эськӧ эг лӧсьӧдӧ да, сідзи кӧть, прӧстӧ пукалыштӧ, сӧмын йӧзсӧ мучитӧм эськӧ лоӧ да. Весиг сёйны нинӧм эг лӧсьӧд... О–ёй, мыйла нӧ тамда няньсӧ вайин? Ӧд кутшӧмакӧ пӧжаси жӧ... Вай нӧ порччысь да мудз вылад румка вина кӧть видлышт,— быдӧнлы Варук шуалӧ меліа. Пӧрччӧдас да винаӧн юктӧдӧ.

Гӧстьяс дзик нин керка тырыс локталісны, ставыс мича сарапанаӧсь. Лабич гӧгӧрыс быдсӧн йӧз дай улӧсъяс вылӧ пуксялӧмаӧсь. Епрось тьӧткаӧ нарошнӧ скамьяла лои ветлыны да пызан дорӧ содтӧд вӧчны.

Варук мый вермӧ ӧтторъя юктасьӧ. Быдсяма сикас вина лӧсьӧдӧма. Первӧй прӧстӧ винаӧн юкталіс, сэсся сакараӧн, сэсся чӧдъяӧн, сэсся сэтӧраӧн, льӧмъяӧн, озъяӧн, ӧмидзаӧн, сьӧлаозъяӧн, кампетаӧн, монпансьсаӧн. Мукӧд бабаяс румкатӧ босьтасны, вом дорас вайласны да ещӧ шензясны:

— Аттӧ, чӧскыд жӧ тэнад, Варук, вина! Этамда сикас да ставыс чӧскыдысь–чӧскыдджыкӧсь.

— Чӧв, ныленькӧй, дажӧ нинӧм эг вермы лӧсьӧдны. Мыйкӧ сідз кӧть прӧста пукалыштӧ да мый да. Но, вай нӧ ювышт, да пыдӧсӧдзыс и ю.

Бабаяс ичӧтикаӧн, чипан моз, ещӧ чурскӧдасны. Чурснитасны да юрнас лётнитасны, чурснитасны да лётнитасны, сэсся пыдӧсӧдзыс швичнитасны да румкатӧ юр вылас кымыньӧн тӧлькӧ катшкыласны.

— Со ӧд, юи эг?! Небось тай, румкаыд косаммис на,— быд румка юӧм бӧрын бабаяс ошйысьӧны.

Бабаяс ёна нин гажмӧмны, вывті варовӧсь. Ыджыд туй вылӧдз шумыс кылӧ. Мукӧд мужикъяслӧн эськӧ голяыс гилялӧ жӧ да, сӧмын тай некод оз лысьт ветлынысӧ–а. Ёгора важӧн нин кильчӧ вывсянь чуръялӧ, кӧсйылас нин мунны, мӧдӧдчылас нин, да бӧр бергӧдчас. Кымыныськӧ мурӧстлас жӧ!

Пӧлька Марья чӧрссӧ печканӧ сатшкис да сьывны горӧдіс: "Ой дай гӧгыль кӧ гӧгыль..." Бабаяс сьылӧмтӧ зэв радейтӧны. Сьылӧны гораа, лайкйӧдлӧны кузяа. Гӧлӧсъяс бурӧсь, Ёгора сьылӧмтӧ кывліс да некыдз асьсӧ кутны оз вермы, адзи и котӧртӧ. Керкаас пырис да ичӧтик могтор помка пыдди пуктіс.

— О–о, Ёгора локтӧма!— горӧдісны друг бабаяс— Вайӧ морлысь гачсӧ косялӧ... лэдзамӧй...

Бабаяслы унаысь гаралӧм оз ков. Муртса кывлісны "гач косялӧм!" — ставныс сералігтырйи уськӧдчисны Ёгора вылӧ.

Ёгора шӧйӧ–пӧйӧ воши. Первӧй сӧмын вӧлі шпыннялӧ, оз жӧ пӧ ӧд збыльысь косявны",— вӧлі мӧвпалӧ. Бабаясыд уськӧдчисны да, неуна повзискодь. Мый вермӧ эськӧ водзсасьӧ жӧ, сӧмын уна йӧзыдкӧд нем керсьыны оз вермы. Бабаяс джоджас водтӧдісны да мудзтӧдзыс песісны, зэв дыр тешитчисны, сэсся бӧръя пом жальныс босьтіс да лэдзисны.

— Варук, чӧрту — вай сет ӧтик чашка вина...

— Татшӧма гажӧдчӧм вӧсна позьӧ нин юктавны,— шуӧны бабаяс.

Ыджыд дивӧ лои — Ӧпрӧсьлы ыджыд шева чуман сюрӧма. Кодкӧ, сё морӧ, карта пос улас сюйӧма. Нинӧмӧн абу и вевттьӧма.

Best illustrations: Foto Collection Komi Traditional Lifestyle

Чуманыс эськӧ абу на омӧль, абу на ёна важ. Кодкӧ ещӧ бур сюмӧдысь вӧчӧма, дор гӧгӧртіыс мичаа куснялӧма. Сідзсӧ эськӧ и мича, нӧ шева чуманыд да ёна мисьтӧм кажитчӧ. Весиг босьтнысӧ некод оз лысьт. Ӧпрӧсь, рузумӧн чабыртӧмӧн, карта пос увсьыс кыскис. Аслас юрсиыс щӧть моз вӧлі сувтӧма — сэтшӧма коньӧрӧй повзьӧма.

Бабаяс шензьыныс оз вермыны: код нӧ эськӧ чумансӧ' пуктіс? Коді еретничаыс?

— Би вылын колӧ сэтшӧмсӧ сотны... Рельӧ колӧ лэптыны да пож кодьӧдз лыйлыны,— шуасьӧны бабаяс.

Ӧпрӧсь инас оз вермы ӧшйыны. Быдӧнлы няргӧ–норасьӧ.

— Нинӧм ӧд, ныленькой, ме некодлы мыжсӧ эг вӧчлы. Некодлы омӧльтор эг мӧвпавлы. Отчыд тай Агнилысь сарапансӧ дзебны кӧсйылі, сэсся дзик нинӧм некодлы эг вӧчлы.

Бабаяс воласны Ӧпрӧсь ордӧ да зэв полігтырйи чуман вылӧ видзӧдласны. Муртса синсӧ арыштласны, ӧдйӧ ӧд бӧр бергӧдчасны да вӧйпсьыны босьтчасны. Мукӧдыс абу на и аддзылӧмаӧсь чумансӧ, и кинтас кутшӧма висьтасясны.

— Ӧд, ныленькой, дзик шердын пасьта чуманыс. Сэтшӧм мисьтӧм да омӧль!.. Дзик, вот, шева чуман кодь и эм.

— Тэ, ныло Ӧпрӧсь, зэв пыдӧ муӧ гуав да мед сэні тайӧ чуманыс сісьмас. Еретничаыслӧн мед чуманыс моз жӧ и сьӧлӧмыс сісьмас,— шуӧ ӧти баба.

— Чӧв, ныло! Еретничаыд ӧд пыр и аддзас да бӧр перйыштас. Ещӧ ӧд омӧльджыктор сійӧ вӧчас.

— Тэ, ныло Ӧпрӧсь, лёк чер босьт да дзик адз кодьӧдз тшытш. Мед весиг ӧтик лестук оз коль. Сэсся босьт да ставсӧ кымльӧскивыв шыблав,— ылӧдз брызьйӧдлы...

— Сотан кӧ, Ӧпрӧсь, медся на бур лоӧ... Век кӧть ӧд керавлы, еретничаыд торпыригсӧ чукӧртас да бара чуманӧ пӧртас... Сотан кӧ да вой тӧв йылын пӧимсӧ тӧлӧдан, сэки, колӧкӧ, и мынан. Став тшыкӧданторйыс сотчас, став выныс тшын йылӧ каяс,— велӧдӧны бабаяс Ӧпрӧсьӧс.

Ӧпрӧсь тӧдчымӧн омӧльтчис. Ӧти здукӧн чужом вылас вежсис; быдсӧн бледӧдіс, векняммис. Посни челядьсӧ быдсӧн тшӧтш шызьӧдіс да места вылас пуксьыны оз лэдзлы. Керкасьыс став кӧлуйсӧ нин гурйисны. Ӧти пӧв гурйисны–гурйисны да, сэсся мод пӧв босьтчисны. Став кламсӧ путкылялісны. Мыйкӧ эськӧ корсьны кӧсйӧны, да асьныс оз тӧдны, мый и колӧ. Мужикыс ягӧ муніс да вежон чӧж нин ветлӧдлӧ. Колӧкӧ мӧд сы дыра на ветлас.

Быдӧнӧс шызьӧдісны, став мӧссӧ и вӧвсӧ котрӧдлӧны. Дзонь нӧб тусяпу вайисны. Гӧгӧрӧок тшынӧдӧны. Быд пельӧсысь тшыкӧдчан дук вӧтлӧны. Пачсӧ кыкысь лӧдсалісны, да кельыд жар вылас чумантӧ и брызьнитісны–шыбитісны. Сюмӧдыд да сӧмын дзажакылӧ сотчӧ. Лючки ӧд и сотчӧ. Ӧпрӧсь вӧлі полӧ, вот пӧ шеваыс дӧзмас да пачтӧ жугӧдас, а нинӧм, эз жугӧд. Некутшӧм дивӧ эз ло ни. Дзик ставнас прамӧй ногӧн сотчис. Весиг ӧти ӧгыр чир эз чеччышт.

Ӧпрӧсь тьӧтка кыкысь нин картасӧ вольсаліс. Коймӧд пӧв на кӧсйӧ вольсавны. Выль идзас вайӧма да гиднясӧ и картасӧ кӧсйӧ вольсавны. Гӧгӧр кӧсйӧ мичмӧдны, едждӧдны.

Кашникӧ, кельыд ӧгыр вылӧ доналӧм из пуктӧмаӧсь да тусяпу сотӧны. Керкаас и картаас кыз тшын, быттьӧ лёк лӧз кымӧр лайкъялӧ. Тшынасян кашниксӧ быд ыж улӧ и мос улӧ сюйласны, быдӧнӧс тшынӧдӧны. Ыжъяс шемӧсмӧмаӧсь, повзьӧмаӧсь да сӧмын нин ризъялӧны–котралӧны. Мӧсъясыс букыштчӧмаӧсь да адзи и чушъялӧны. Нинӧм, кутӧмӧн сорӧн да мырдӧн сорӧн тшынӧдасны.

Сёйӧм ни юӧм. Лунтыр сёйтӧгыд да пыр жӧдзигад Ӧпрӧсьлӧн став сонъясыс нин личалісны. Ӧдва нин легӧ. Немтор вӧчны оз путьмы, некытчӧ сьӧломыс оз инась. Челядь гӧбӧч вылӧ йӧршитчӧмаӧсь да сӧмын нин мурӧстыласны. Кыкӧн кольмӧмаӧсь да восӧны. Коймӧдыс нюжгӧдчӧма–водӧма да мый эбӧсысь лӧвтӧ. Керкаас тшын, жар.

Ӧпрӧсь ойзӧ:

— Ойя жӧ да ойя! Ставным нин, тыдалӧ, пропадитам. Кутшӧм грек нӧ миянӧс татчӧ суис? Кутшӧм омӧльыслы нӧ шева чумансӧ миянлы колі вайны... Коньӧръясӧй дай бобӧясӧй, сёшайтъясӧй дай сӧкӧлъясӧй, тіянлы нин со, тыдалӧ, тшӧтш мӧрччӧма. Тіянлысь нин, тыдалӧ, тшӧтш сьӧлӧмнытӧ сёйӧ. Став мӧстӧ и вӧвтӧ, тыдалӧ, миянлысь тшыкӧдас. Оз нин немтор коль. Донаясӧй дай дитюкъясӧй.

Челядьыд нор сьӧлӧмаӧсь. Мамыд кӧ бордо и налӧн тшӧтш синваыд петӧ. Юръясыс кольмӧмаӧсь да быттьӧ жыннянӧн клёнгӧны. Вӧрзьӧдны весиг оз вермыны, сэтшӧм сьӧкыд кажитчӧ.

Рытнас медыджыдыс, Агни нима нылыс, локтіс да войпукны кӧсйӧ мунны. Вӧччис–керис да кытчӧкӧ ывлаӧ петіс. Мамыс нинӧмтор оз шу. Мый нин пӧ сэк кості висьталан, сӧмын пӧ шогсьыны пондас.

Агни петаліс да регыд и бӧр пырис. Пырис да мыйкӧ чорыдакодь кӧсйӧ шуны.

— Майбыр, он нин бара нинӧмтор нуышт! Кытчӧ нӧ чумансӧ воштінныд?.. Ӧгрӧлы гоз–мӧд кольк кӧть кӧсъя вӧлі нуыштны. Пыр сы ордын ноксям, грекӧвӧйтчам да, абу нин и лӧсьыд, яндзим нин сідзсӧ мунныс кажитчӧ. Тӧрыт нарошнӧ нин чуман вайлі, мися, чуманнас и нуышта... Со и ну. Важӧн абу вӧвлӧма. Небось тай аддзасны! Небось тай корсьысясны!..

См.такжже:  Алексей Сидоров Знахарство, колдовство и порча у народа Коми (1928),  В.М.Кудряшова Народные приметы (1993), Магические заговоры (1991).

Варук кык чашка вина Ёгорлы сетіс дай румкаӧн юктыштіc. Мукӧд бабаяс ассьыс румка пыдӧссӧ быдсӧн Ёгоралы чурснитны сетӧны. Ёгоралы вель лӧсьыд лои, весиг серамыс петӧ. Кӧсйис нин эськӧ йӧктыштны да кутшӧмкӧ баба бара на гач йывсьыд казьтыштіс. Ёгора ӧдйӧнджык ывлаӧ уськӧдчис. Туй вывті мунӧ да быдсӧн довъялӧ, шатлалӧ. Ачыс зэв рад, сералігтырйи вомгорулас шуӧ: "Татшӧма мучитӧмнад кӧ мынан, быд лун кӧть ветлы... А спесьӧсь бабаясыд!.."

Бабаяслӧн гаж век содӧ да содӧ. Ӧдя сваттяӧс пӧдтыны пондылісны. Джоджӧ водтӧдісны да ной чышъянӧн вевттисны. Варуклы куим сулея винаӧн лои мездыны, чӧдъя вина сетіс.

Ӧдялы быть лои вина сулеятӧ босьтны да юктыштны. Гудӧк пыдди бабаяс вомнас ворсыштісны:

Да дӧрӧманӧй дженьыд,
да кушаканӧй паськыд...

Ӧдя йӧктыштіс да сэсся кока румкаӧн юктасьны мӧдіс. Бабаяс чурсйӧдласны–чурсйӧдласны да пыдӧсӧдзыс и шпычнитасны, а румкасӧ век юрӧ камгӧны.

Сьылісны–йоктісны да сэсся варук сёйны пондіс корсьны. Пызан сайӧ пуксисны, ставные тӧрӧдчисны. Ой–ой, дзескыда жӧ сюйсисны! Весиг ем коластаныс оз тор.

— Вайӧ нӧ сёйыштӧ, сёйыштӧ... Нинӧм эг лӧсьӧд да и вердныс эськӧ нинӧмӧн да... Но ӧд няньсӧ да мый да сёйӧ дай... Ӧдя сваття, вай чериняньсӧ косяв но...

Варук медводз кельчи черинянь вайис, сэсся сирысь пӧжалӧм черинянь, сэсся сола черинянь. Чери бӧрын ыджыд тасьтіӧн порсь яя шыд вайис, тасьтіас куимысь содтыліс. Сэсся свежӧй кукань шыд вайис. Кукань шыд бара на содтыліс, сэсся нӧкйӧн жаритӧм картошка, сэсся порсь госӧн жаритӧм. Картошка бӧрын жаритӧм яй вайис, сэсся жаритӧм чери вайис, сэсся шыдӧса рок, картупеля рок, госа рок, ӧтруба рок, зӧр шыдӧса рок, гречуга рок, роч анькытш, прӧстӧй анькытш, йӧла рок, проса рок, риса рок, яеснича, вый сука дрӧчӧна, шобді пызя нӧкъя дрӧчӧна, юм–ляз, льӧмъя ляз, чӧдъя ляз, сэтӧра ляз. Ляз бӧрын сэсся кисель пондіс ваявны, медводз картупеля кисель вайис, чӧд сора кисель, чужваа кисель, нӧкъя кисель, сола кисель, прӧстӧй кисель. Сэсся чӧдъя чужва вайис, кӧтӧдӧм паренча, пӧжӧм йӧв, пувъя йӧв, чӧдъя йӧв, нӧкъя рысь. Сёйигчӧжыс сэсся Варук сурӧн юкталӧ: тагъя сурӧн, прӧста сурӧн, ырӧшӧн.

Бабаяс сёйӧны ньӧжйӧ, оз зэв ёна тэрмасьны. Сёянтӧ ваясны да, сӧмын морт ӧтиысьӧн паньыштны и сюрлӧ. Уна мортыдлы ыджыд тасьтіӧн колӧ вайны, а сикасъястӧ зэв этшаӧн вайӧны. Лязъястӧ зэв ичӧт блюдйӧн вайыштасны, бабаяс морт ӧтиысьӧн няньӧн чуньыштасны дай косаммис.

Уна сикас няньнад, уна сикас сёяннад да уна сикас юаннад бабаяслӧн рушкуясыс быдсӧн джаджъялісны, польдчисны, нӧбасьӧны быттьӧ.

— Аттӧ тэнад, Варук, сёян лӧсьӧдӧма! Сикас вылӧ сикас. Поткӧдны кӧ тэ йӧзсӧ кӧсйӧмыд–а... — шуӧны мукӧд бабаяс.

— Чӧв, нинӧм ӧд эг прамӧя лӧсьӧд. Мед нӧ мыйкӧ, няньсӧ да мый да кӧть сёйинныд. Мед нуръясьыштінныд,— шуӧ Варук быд сёрни бӧрын. Сикас ваяс да, бара тайӧс жӧ шуас.

...Пажнайтігӧн бара жӧ сымда сикас сеян да юан ваяліс. Бабаяс сёйӧмсьыд оз зэв петитчыны, мый ваясны, сійӧ и паньыштӧны, ставныс мыйыськӧ да номсалӧны, рушку джаджъясьӧмысь некод оз пов.

Рытъядорын гӧстьяс сэсся гортлань модісны довгыны. Варук быд бабалы гӧснеч сетӧ. Быд сикас няньтӧ пуктас, моздор тыр тэчас. Мукӧд бабаяс быттьӧ оз кӧсйыны босьтны, петитчӧны:

— Чӧв, ныло, мун сэтысь. Этамда ог жӧ босьт. Ӧд талун на жӧ гортын пӧжаси.

— Кысь на ещӧ он босьт...

— Но, господиӧ, Марья! Мыйла нӧ пуктан?..

— Босьт. Челядьыдлы нуан да, кутшӧм радӧсь лоӧны... Мун сэтысь бара, эн чиганитчы, медся мортыс!.. Босьт шуӧны.

Бабаяс ышнясясны–ышнясясны да, сэсся бӧрвылас босьтасны жӧ.

— Пасибӧ, пасибӧ, Варук... Сё пасибӧ Сашӧлы и, Анналы и... Ыджыд сё пасибӧ.

— Нинӧм вылӧ пасибӧыс. Аслыныд пасибӧ, ещӧ тай со эн омӧльтӧ да волісныд. Сэсся эн дивитӧ дай. Водзлань волӧ. Тайӧ эськӧ дзик прӧстӧ лои коравлӧма да, нинӧм весиг прамӧя сёйны эг лӧсьӧдлы...