Войдӧр со мый шуа–кайта:
Оз ло омӧльыд, ме чайта,
Иӧзлы петкӧдла кӧ тан
Важся кадлысь чужӧмбан.
Тайӧ кадыс му пыр муні,
Пӧрысь пӧльяслӧн нин вуні.
Менам пӧръялӧм оз ло:
Коли сэсянь квайтсё во.
—————————
Оліс–выліс парма шӧрын,
Эжва дӧрса пемыд вӧрын
Повтӧм сьӧлӧма да ён
Ёкыш нима коми зон.
Сиктса йӧзкӧд сійӧ вӧлі
Рам да сёрни вылас мелі,
Давйын ветлӧдлігӧн лёк,
Зверлы абу муса вок.
Уна ошкӧс сійӧ кыйліс,
Уна руч да тулан лыйліс;
Шедліс сылы дона низь
Ӧти вонас гашкӧ кызь.
Ёкыш эз вӧв пемыд юра,
Быдтор мӧвпаліс зэв бура,
Тӧдіс, кытысьджык да кор
Вӧрын корсьны кыянтор.
Сійӧ некӧн эз на йӧрмыв.
Весиг мудер руч эз вермыв
Удал зонлы пӧртны син—
Некыдзь Ёкышысь эз мын.
Тӧвся заптӧм дона куяс,
Коді вузӧс вылӧ туяс,
Ёкыш аслыс, дерт, эз чӧж,
Паччӧр сэрӧгын эз пӧж.
Сылӧн сэтшӧм вӧлі ладыс:
Муртса воас тувсов кадыс,
Сійӧ лӧсьӧдӧ нин пыж,
Улӧ копыртӧма мыш.
А кор пыжсӧ сійӧ вӧчас,
Бурджык кусӧ сэтчӧ тэчас,
Лёксӧ, тӧдӧмысь оз сӧвт,
Вылас шлапкас сюмӧд вевт.
Сеянтор на сэтчӧ лӧдас,
Сэсся Эжва кывтчӧс мӧдас.
Туйлӧн помыс лоас сэн,
Купеч овмӧдчӧма кӧн.
Купеч вывті вӧлі наян:
Пыж тыр кусӧ сылы ваян,
Сетас сы вылӧ нёль чер.
"Мун пӧ, зонмӧ, сэсся бӧр".
Коді парма пытшкын олӧ,
Черыд ёна сылы колӧ.
Эз вӧв комияслӧн кӧрт,
Кӧть тэ сыркъялӧмӧн бӧрд.
Он кӧ купечыдкӧд вежсьы;
Кӧртакӧлуйыд оз чӧжсьы;
Ошкӧс майӧгӧн он ви—
Тӧдіс тайӧ парма пи.
Ёкыш увланьӧ быд тулыс
Дона куяс тадзи нуліс,
Гортас вайліс чер да шы,
Быттьӧ понлы сетӧм лы.
Гӧгӧрволіс эськӧ сійӧ,
Кыдзи руч моз йӧзсӧ кыйӧ
Купеч мортыд, да оз позь
Сыкӧд панны зык да кось.
Ӧти воӧ, тулыс помын,
Ёкыш аддзис Сыктыв вомын
Мича рӧма–гӧрд да виж—
Увсянь локтысь сизим пыж.
Найӧ ыджданас дзик ӧткодь.
Вӧчан ногнас мӧда мӧдкодь:
Кузь да векни, нырыс ёсь,
Шуны омӧльӧн оз позь.
Сизим пыжын йӧзыс вӧрӧ,
Ассьыс уджсӧ зіля керӧ—
Сынӧ–гурскӧ. Быдӧн том,
Сьывны паськӧдӧма вом.
Сьылӧм сынысьяслӧн гора,
Збойлун сяма, абу нора.
Некор коми морт эз сьыв
Татшӧм гажа сьыланкыв.
"Аттӧ дивӧ, код нӧ тайӧ?
Кытчӧ мӧдӧдчисны найӧ?
Мыйкӧ визывӧсь нин зэв.
Оз тай, майбыр, овны чӧв.
Но да мӧвпавнысӧ нином.
Тӧдчӧ налӧн паськыд кынӧм.
Тайӧ ставыс купеч морт",—
Шуис аслыс Ёкыш ёрт.
Кыйсян кӧлуй сылы ковзис
Удал зонлӧн сьӧлӧм ловзис:
Бара сюрас сылы кӧрт,
Кӧть и ичӧтика, дерт.
Таво купеч эз на волы,
Вежсьӧм–вузасьӧм эз лолы.
Ёкыш увлань эз на ну
Тӧлын чӧжӧм дона ку.
Луныс помасьны нин пондіс.
Парма пытшкӧ суніс шонді.
Локтіс тувсов лунлӧв чой—
Югыд бана шоныд вой.
Пыжа войтыр узьны сувтіс,
Ветлӧ–жуӧ вадор увтіс,
Зэвтӧ еджыд дӧра чом,
Мед оз курччав найӧс ном.
Чомкӧд орччӧн бипур ӧзйӧ.
Ыджыд пӧртйын пуны кӧсйӧ
Яй да чери тӧдтӧм йӧз.
Тшынсӧ лэдзӧ конда пес.
Лыа вылӧ, быттьӧ сиръяс,
Пыжъяс лэпталісны ныръяс.
Катны водзӧ налы дыш.
Морт моз шойччӧ сизим пыж.
Ёкыш сэні дыр эз жуяв.
Сямсӧ наялысь эз туяв.
Аслас сиктӧ пырысь–пыр
Муніс нимкодясигтыр.
Сылӧн сиктыс зз вӧв ылын—
Кык ю костын, нӧрыс вылын.
Сиктас оліс комын морт.
Воис сэтчӧ Ёкыш ёрт.
Пондіс ветлӧдлыны ӧдйӧн
Чомйысь чомйӧ кыдз пу беддьӧн
Стенӧ катшкас– тук да ток:
"Кывзы менӧ, муса вок!
Купеч котыр воис татчӧ,
Увсянь мунӧ Эжва катчӧс.
Сизим пыжас, чайтсьӧ мем,
Уна кӧртакӧлуй эм".
Эжва ю моз сяктыс гызис.
Ывла тырнас йӧзыс шызис.
Жӧдзӧ пӧрысь, жӧдзӧ том,
Быттьӧ ваын тэрыб ком.
Шогныс налӧн бӧрӧ кольӧ.
Тӧданторсӧ ёкыш дольӧ:
"Купеч эз кӧ эськӧ кат,
Лои кыйсьысьяслы мат.
Уна шыяс чеги миян,
Уна эмӧсь коми пиян,
Кодлӧн абу весиг чер—
Пуыд керавтӧг оз пӧр.
Сизим пыжӧн купеч кайӧ.
Дерт жӧ кӧртакӧлуй вайӧ.
Кӧрт кӧ колӧ, быдӧн ну
Накӧд вежны дона ку!"
Йӧзыс ызго: "Нуам, нуам,
Найӧс вадорас кӧ суам,
Эз кӧ мунны найӧ тась.
Вежанторйыд миян дась!"
Чомъяс дорын мырсьӧм воссис
Быдӧн бӧрйӧ куяс костсьыс
Низь да руч да тулан ку,
Мыйӧн озыр коми му.
Тайӧ уджыс абу сьӧкыд—
Ставыс эштіс налӧн регыд.
Вадорвывсянь уна ноп
Пыжӧ шыблалӧны —шнёп!
Пипу пыжъяс налӧн бурӧсь—
Ӧти пыжӧн керка юрӧ.
Пыжас пелыс да кузь зыб.
Уна мортӧн сэн он лыб.
Ӧтпыр, быттьӧ повзьӧм ыжъяс,
Увлань ӧддзӧдчисны пыжъяс.
Горзӧ Ёкыш сэтшӧм кыв:
"Кежӧй, вокъяс, шуйгавыв!"
Ваыс паськалӧ да пузьӧ—
Эжва юӧ мӧд ю усьӧ
Воссьӧ синлы Сыктыв вом.
Вадор вылас еджыд чом.
Купеч пыжъяс пыр на сэні.
Купеч котырыд нӧ коні?
Оз тай кызсьы налӧн зык.
Ловъя мортыд сӧмын кык.
Тайӧ кыкыс паськыд чера,
Вылас дӧрӧм мича сера,
Юрас шапкаясныс гӧрд,
Дона нойысь кӧнкӧ, дерт.
"Талун войыд вывті номйӧсь,
Унджык йӧзыс пырис чомйӧ,
Пыжсӧ видзӧны кык морт",—
Гӧгӧрвоис Ёкыш ёрт.
Коми войтыр збоя сынӧ,
Воӧ купеч шойччанінӧ.
Ӧти видзысь, быттьӧ шыр,
Чомъяс тювкнитіс дзикпыр.
Чомйыс воссис, сэсся сэтысь
Пыжъяс вывса йӧзыс петіс
Паськыд пельпома да ён,
Чужӧм гӧрдӧдӧма дон.
Сэсся юалісны найӧ:
"Кодӧс енмыс татчӧ вайӧ?
Кывзӧй, кутшӧм тіян мог?
Бур–ӧ: омӧль ветланног?"
Ёкыш сувтіс лыа дорӧ,
Найӧс матыстчыны корӧ:
"Локтӧй талань ставныд ті?
Дона куяс вайим ми.
Мыйда вермим вонас чӧжны
Кӧсьям тіянкӧд ми вежны
Кӧртакӧлуй вылӧ тан.
Аддзад, кутшӧм налӧм бан!
Локтӧй, купечьяс, эн полӧй,
Коми йӧзыд рама олӧ,
Лёксӧ неходды оз кер.
Сӧмын корӧ шы да чер".
Купеч котыр шуӧ воча:
"Полӧм миян овлӧ шоча.
Паныд сюрысьяслы ми
Вермам чегны кок и ки.
Ми кӧ босьтам дона кусӧ,
Кӧртнад тыртам коми мусӧ.
Миян кӧртыд вывті бур—
Уна орӧдлывліс юр!"
Ёкыш шмонитӧмӧн чайтіс
Тайӧ кывъяссӧ да кайтіс
"Дерт нин абу омӧльтор,
Зверлӧн юрыс орлӧ кор.
Татшӧм кӧрттӧ кӧ ті сетад,
Дона кунад, майбыр, пӧтад.
Ӧти сиктын руч да низь
Таво кыйим сё да кызь!"
Синныс купечьяслӧн ворсӧ,
Кокныс лойӧ лыа дорсӧ,
Некод чомлань бӧр оз мун,
Вуні налӧн чӧскыд ун.
Коми войтыр пыжысь петіс,
Нопъяс разяліс да лӧдіс
Вадор вылӧ вайӧмтор.
Куӧн тыри Сыктыв дор.
Ёкыш петкӧдлӧ: "Со, видзӧд,
Талӧн доныс абу ичӧт.
Кутшӧм сук да мича гӧн.
Таысь бурсӧ аддзан кӧн?
Вайӧ вежлалӧмсӧ вӧчам,
Низьлысь; ручлысь донсӧ тэчам,
Асьныд артыштанныд, дерт,
Мыйда позяс сетны кӧрт".
Кодкӧ купеч чукӧр шӧрысь
Гора равӧстіс зэв скӧрысь:
"Ёна артавны оз ков—
Кӧртнад виньдас тіян лов!"
Коми войтыр ставныс шемӧс.
Мыйнӧ тайӧ: вӧт–ӧ, вемӧс?
Вежсис купечьяслӧн сям,
Сёрни налӧн абу рам.
Быдӧн лёкысь мыйкӧ горзӧ,
Быдӧн кутӧ виянторсӧ:
Коді шыпурт, коді чер,
Кӧть тэ сэтчӧ весьӧпӧр.
Пуртӧн шенасьӧны кияс,
Водзӧ чургӧдчӧны шыяс,
Лэдзны лӧсьӧдчӧны ньӧв.
Некод куш киа эз вӧв.
Ёкыш горӧдіс: "Бур вокъяс,
Ӧдйӧ нуӧй татысь кокъяс!
Аддзад налыс чужӧмбан—
Пыжа рӧзбойяс тай тан!"
Эз на удит помӧдз шуны,
Кыдзи коктӧ колӧ нуны,–
Водзӧ петіс рӧзбой йӧз:
"Вай пӧ вӧрсаяссӧ пес!"
Парма пиян сэтчӧ йӧрмис.
Некод пышйыны эз вермы.
Рӧзбой чукӧр— ук да ок!—
Шонтіс кыйсьысьяслы бок.
Пӧттӧдз сюри коми мышкӧ
Шыпурт воропӧн да тышкӧн
Зургӧм, вачкӧм унаног.
Рӧзбой чукӧр вӧлі лёк.
Найӧ некодӧс эз вины,
Сӧмын мукӧдъяслӧн чині
Ёна нӧйтӧмысла нэм,
Весиг дзугсьыштіс юрвем.
"Сэсся накӧд со мый вӧчам:
Увланьюрӧн юас лэдзам",–
Шуис ӧти том рӧзбой.
Сэки помасис нин вой.
Мича кыа кусны пондіс,
Парма пытшкысь петіс шонді,
Садьмис, ловзис пемыд вӧр.
Мулӧн, валӧн вежсис сер.
Омӧльторсӧ вӧчны дыр–ӧ?
Нӧйтӧм войтыръясӧс йирӧ
Лёк йӧз шыблалісны пыр,
Равзігтыр да чужйигтыр.
Ёкыш коли кыдзкӧ бӧрас
Вадор вылас, рӧзбой шӧрас.
Киас чер ни пурт эз вӧв,
Сӧмын скӧрмис сійӧ зэв.
Аслыс шуис сійӧ лючки:
"Найӧс вӧча оз кӧ кучкы,
Ичӧт лоас меным дон,
Ог нин ло ме удал зон!"
Рӧзбой чукӧр жуӧ, ызгӧ,
Кыркӧтш дорӧ сійӧс кыскӧ,
Балябӧжас зур да зур,
Тронякылӧ сылӧн юр.
Ёкыш ёртлӧн сьӧлӧм ӧзйис.
Ӧти рӧзбой сійӧс кӧсйис
Ваӧ тойыштны, но сэн
Пансис налӧн чорыд вен.
Ёкыш чегис рӧзбой кисӧ,
Мырддис босьтіс сылысь шисӧ,
Сзсся шынас сійӧс—бытш!
Ачыс тэрыб, быттьӧ пытш.
Чегӧм соя рӧзбой усис,
Эз нин чеччыв сэсся мусьыс,
Чужӧм сылӧн лои лӧз.
Ош моз равӧстіс лёк йӧз:
"Вийӧй, вийӧй тайӧ зонсӧ,
Пемыд вӧрысь петӧм понсӧ!
Мыйкӧ вывті сійӧ ёсь,
Ӧтнас лэптіс тані кось!"
Вадор тыри ыджыд зыкӧн.
Рӧзбой пиян комын кыкӧн
Зонсӧ гӧгӧртісны сэн,
Усьӧм мортыс куйліс кӧн.
Повтӧм Ёкыш лэчыд шынас
Оз сет матыстчыны дінас,
Ӧти мортлы бара— сутш,
Быттьӧ кокыштӧма кутш.
Мӧдлы зургас морӧс шӧрас,
Пелька бергӧдчыштас бӧрас,
Коймӧд мортлысь перъяс лов,
Ӧткӧн тышкасьны оз пов.
Ёна лёкмис рӧзбой пиян:
"Нёльӧд морт нин усис миян!
Ноко заводитлам вай
Кома зонлысь шырны яй!"
Биӧн югнитісны синъяс,
Яра йирыштчисны пиньяс,
Лэптіс шыпурт уна ки.
Кытшын лои парма пи.
Ӧтныр вадорcянь и вӧрсянь,
Коді водзсянь, коді бӧрсянь,
Саридз гыыс ветлӧ кыдз,
Найӧ зырӧдісны сідз.
Сьӧлӧм Ёкышлӧн эд повзьы:
"Кӧть пӧ олӧм менам овсис,
Тӧдны пондад ӧні ті,
Кутшӧм войтыр тані ми?"
Рӧзбой чукӧр эргӧ–мургӧ,
Черӧн, шыӧн кучкӧ–зургӧ.
Паськыд шыпурт вач да вач—
Ловъя яйсо шырӧ тадз.
Регыд эштіс налӧн нырсьӧм.
Ӧтка тышкасьыськӧд мырсьӧм.
Кулі сэні Ёкыш ёрт,
Эз нин аддзыв ассьыс горт.
Рӧзбой йӧзлы эз ло лӧсьыд:
"Тайӧ морт вӧсна пӧ пӧсьыд
Миян киссис пельса тыр,
Киссис унакодъ и вир.
Водзӧ ю кузя кӧ мунам,
Такодь зонмыс сюрас уна,
Гӧгӧр шуштӧм пемыд вӧр.
Вайӧ, другъяс, кывтам бӧр."
"Кывтам, кывтам,— быдӧн шуӧ:—
Мунам татысь бурджык муӧ,
Кӧні олысьясыс шань,
Кӧні быдмӧ шобді нянь!"
Бара лыбис налӧн сьылӧм:
"Гажа миян олӧм–вылӧм,
Талун тані, аски–сэн,
Шогыд миянӧс оз вен!"
Рӧзбай котыр сынны босьтсис.
Уджыс пелысъяслы воссис.
Увлань лзбзис сизим пыж.
Катны налы лои дыш.
Татшӧм вӧлі сэкся олӧм,
Коми муӧ рӧзбой волӧм.
Татшӧм вӧлі збой да ён
Ёкыш нима коми зон.
1929, Ноябр. Кӧрткерӧс сикт.
